Herteken drastisch Europese natuurherstelwet

Rechtsonzekerheid is nefast voor klimaatambities

Een ongewijzigde Europese natuurherstelwet brengt welvaart, nieuwe investeringen en maatschappelijke transities in Vlaanderen in het gedrang. Om de ontwrichting van Vlaanderen te vermijden, dient die verordening drastisch te worden hertekend. Volgens Embuild Vlaanderen is de impact van de huidige natuurherstelwet immers ingrijpend en is er sprake van verregaande rechtsonzekerheid voor bouwplannen en de bestaande bebouwing. De huidige aanpak van de natuurherstelwet is een one size fits all voor heel de Europese Unie. Die aanpak is niet behapbaar voor Vlaanderen en heeft nefaste gevolgen voor de tewerkstelling, de klimaatuitdaging en maatschappelijke noden zoals (hernieuwbare) energie, betaalbaar wonen, mobiliteit enz.

“Een regio als Vlaanderen met steeds meer huishoudens, economische activiteiten en maatschappelijke behoeften heeft nood aan positieve ontwikkelingen op het vlak van infrastructuur, tewerkstelling, elektriciteitsproductie, residentiële verdichtingsprojecten, telecommunicatie, waterhuishouding- en zuivering enz. Terwijl een bouw- of infrastructuurproject op de lange termijn Vlaanderen vooruit helpt op het vlak van klimaat en leefomgeving, kan de ontwikkelingsfase minimale nadelige effecten hebben. Dat de huidige natuurherstelwet daarom zulke projecten op de helling zet, dienen we te allen tijde te vermijden", zegt Marc Dillen van Embuild Vlaanderen.

Buitenproportionele gevolgen

Volgens Embuild Vlaanderen wenkt met de natuurherstelwet een stikstofepisode in het kwadraat met buitenproportionele gevolgen voor de bouwsector, industrie en landbouw. De stikstofproblematiek heeft al onderlijnd wat de gevolgen zijn voor het werken, wonen en leven in Vlaanderen van een Europese doelstelling zonder coherent kader en rechtszekerheid. Hoewel meer natuur, biodiversiteit en een optimale waterhuishouding essentieel zijn voor Vlaanderen, brengt een natuurherstelwet die aanstuurt op stilstand, geen zoden aan de dijk. Er is een werkbaar kader nodig dat tegenstrijdigheden vermijdt en verschillende beleidsdoelstellingen verzoent. Daarbij staat het belang van een overgangsperiode buiten kijf om tijdelijke lacunes en rechtsonzekerheid te vermijden.

Investeringen in klimaatneutrale samenleving vrijwaren en stimuleren

Want geen private investeringsgolf zonder rechtszekerheid en een transparant traject op de korte en lange termijn. Een Vlaanderen in beweging dat werk maakt van maatschappelijke transities zoals een fossielvrije samenleving, hangt in grote mate af van de medewerking, de betrokkenheid en de investeringen van de private sector, ondernemers, huishoudens en particulieren. De overheden in ons land hebben de cruciale opdracht om een duidelijk en geïntegreerd lange termijn kader te creëren dat de nodige houvast biedt aan deze investeerders. Dat betekent vooral een versoepeling van vergunningsprocedures voor projecten die bijdragen tot een klimaatneutrale samenleving.

Met rechtszekerheid biodiversiteit stimuleren op harde bestemmingen

Embuild Vlaanderen werkt momenteel aan de uitwerking van een objectief beoordelingskader voor biodiversiteit bij bouwprojecten. Zo wil Embuild Vlaanderen van bij het projectontwerp groene en blauwe maatregelen verzekeren die daadwerkelijk zullen bijdragen tot het verbeteren van de biodiversiteit en die geborgd worden in de tijd. Dit moet zorgen voor een kwalitatieve vergroening dankzij het bouwproject, wat dient te leiden tot een efficiëntere procedure voor de omgevingsvergunning. Het gaat om een initiatief met de steun van de Vlaamse overheid en kennisinstellingen om eveneens het draagvlak voor nieuwe bouwprojecten te verhogen en de vergunningsprocedure te optimaliseren. Daarmee is Embuild Vlaanderen niet aan zijn proefstuk toe. In

2021 werd samen met VLARIO en het departement Omgeving het groenblauwpeilgelanceerd. Zo kan iedereen voor zijn perceel nagaan wat de sterktes en knelpunten zijn rond waterhuishouding en biodiversiteit. Ook krijg je de nodige tips om je perceel verder te verbeteren.

Daarnaast wijst Embuild Vlaanderen op het belang van een juridisch robuust kader voor tijdelijke natuur buiten de speciale beschermingszones zodanig dat op deze gronden in de toekomst nog vergunningen voor projecten en ontwikkelingen kunnen afgeleverd worden en deze niet verhinderd worden door de natuur die zich daar gevestigd heeft. Op dit moment zijn eigenaars op hun hoede en nemen zij zelfs maatregelen om beschermde soorten van het terrein te weren. Maar daar heeft niemand baat bij. De natuur krijgt geen kansen en de grondeigenaar heeft bijkomende kosten. Dat is het gevolg van te strenge regelgeving, die enkel nog strikter zal worden met de voorliggende teksten van de natuurherstelverordening. Om de biodiversiteit in harde bestemmingen te stimuleren, hebben we nood aan systemen die het draagvlak bij eigenaars vergroten in plaats van verkleinen. Daarom is er nood aan een systeem van ‘Tijdelijke Natuur’ met maximale rechtszekerheid voor de eigenaars om hun terughoudendheid te bannen.

*Bijlage

Het toepassingsgebied van de natuurherstelwet wordt uitgebreid met gebieden of habitats voor bepaalde planten- en dierensoorten buiten de gekende habitat- en vogelrichtlijngebieden. Onderstaande kaart illustreert dat de habitat- en vogelrichtlijngebieden, samen met de uitbreiding van de habitats buiten deze beschermingszones, verspreid over heel Vlaanderen voorkomen. Als je een perimeter van 2500 meter rond die gebieden in rekening neemt, dan is de impact van de Europese Natuurherstelwet op een dichtbevolkte regio als Vlaanderen ingrijpend.

Bron: Deloitte, Quickscan Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende natuurherstel, Versie 17 april 2023.

Zonder afbreuk te doen aan het in stand houden van natuur, zijn er verschillende pistes, termijnen en faciliterende maatregelen mogelijk om de doelstelling te bereiken. Ook in het stikstofdossier hanteren EU-lidstaten een verschillende aanpak. Op het vlak van de Europese natuurherstelwet zal een traject op maat van Vlaanderen het draagvlak en de slaagkansen vergroten.