Bouwheren zetten heel vaak zelf bouwvergunning stop

De afgelopen vier jaar zijn bouwvergunningen* vooral afgesprongen omdat aanvragers die zelf hebben stopgezet. Niet goedgekeurde aanvragen zijn voor 25% te wijten aan een weigering, maar in 75 % van de gevallen gaat het om een eigen stopzetting door de bouwheer, het studiebureau of de omgevingsprofessional. Vaak op vraag van de vergunningverlenende overheid die de aanvraag als onvolledig of onontvankelijk beschouwt of op een weigering ziet afstevenen. Het aanzienlijk aantal stopzettingen is volgens de aanvragers het gevolg van de complexiteit van een aanvraag, de hoge administratieve last en het gebrek aan transparantie. In meer dan 6 op de 10 gevallen zijn het bovendien professionals die een bouwvergunning krijgen. Het gaat om specialistenwerk en voor particulieren wordt het steeds moeilijker. Volgens de Vlaamse Confederatie Bouw onderlijnt dit het belang van een versnelde hervorming, die Vlaams minister van Omgeving, Zuhal Demir onlangs heeft aangekondigd.

Verschillen naargelang regio, type gemeente en projecten

De nieuwe datatool** van de Vlaamse overheid geeft aan dat bouwheren, studiebureaus en omgevingsprofessionals sinds 2018 vooral in Limburg (81% van alle niet-goedgekeurde aanvragen)) zelf hun aanvraag stopzetten. Limburg wordt op de voet gevolgd door Antwerpen (79%) en West-Vlaanderen (79%). In Oost-Vlaanderen (66%) en Vlaams-Brabant (69%) zijn er minder eigen stopzettingen, maar daar ligt het aandeel weigeringen dan weer hoger. Uit de data voor wonen sinds 2018 blijkt dat in Antwerpen 25% van de vergunningsaanvragen niet leidt tot een goedkeuring. In Vlaams-Brabant is dat 24%; in Limburg 23% en in Oost- en West-Vlaanderen gaat het om 21% (zie bijlage 1.A). Wanneer we specifiek naar de vergunningsaanvragen voor wonen in 2021 kijken zien we opnieuw dat de voornaamste reden van een afgesprongen vergunning een eigen stopzetting is door de aanvrager:

• In Limburg ging het om 6745 vergunningsaanvragen voor wonen. Daarvan werden er 225 geweigerd, maar het aantal stopzettingen bedroeg 964.
• In Antwerpen waren er 13.648 vergunningsaanvragen voor wonen. Daarvan werden er 702 geweigerd, maar het aantal stopzettingen bedroeg 2487.
• In Oost-Vlaanderen waren er 13.451 vergunningsaanvragen voor wonen in 2021. Er werden 1051 vergunningen geweigerd ten opzichte van 1807 stopgezette vergunningsaanvragen.
• In Vlaams-Brabant waren er 10.108 vergunningsaanvragen voor wonen in 2021. 731 vergunningen werden geweigerd ten opzichte van 1551 stopgezette vergunningsaanvragen.
• Van de 10.931 vergunningsaanvragen voor wonen in West-Vlaanderen werden er 470 vergunningen geweigerd ten opzichte van 1628 stopgezette vergunningsaanvragen.

Daarnaast kent de doorlooptijd van residentiële projecten regionale verschillen en ook de grootte van de gemeente kan een rol spelen. In Limburg is de gemiddelde doorlooptijd voor woonprojecten het langst met 93 dagen. Maar de gemiddelde doorlooptijd tussen de Limburgse gemeenten kan met een maand verschillen (zie bijlage 2). Hetzelfde verschil in doorlooptijd tussen gemeenten zien we in de provincie Antwerpen (zie bijlage 3), die een gemiddelde doorlooptijd van zo’n 87 dagen kent.

In de overige drie provincies is de gemiddelde doorlooptijd enkele dagen korter, maar ook daar zijn de verschillen tussen gemeentes groot (zie bijlagen 4,5 en 6). Over alle provincies heen is de doorlooptijd van residentiële projecten langer in de grotere en regionale steden met 91 dagen.

Ervaringen van de aanvragers

Een recente analyse*** over de omgevingsvergunning van de Vlaamse overheid bevat een enquête onder bouwheren, studiebureaus en omgevingsprofessionals die aangeven op welke vlakken zij vastlopen. En bijgevolg overgaan tot een stopzetting.

Niet alleen vinden zij dat vormelijke aspecten zoals de kleur van een lijn of het geven van een titel te veel primeren op de inhoudelijke complexiteit van hun dossier, ook ervaren zij een gebrek aan uniformiteit in de besluitvorming van de verschillende overheden en te veel ruimte voor interpretaties. Zo vragen overheden in bepaalde gevallen meer aanvullende informatie dan wettelijk vereist. Overheden erkennen dit en beklemtonen dat dit gebeurt in functie van een vlottere procedure. Ook dienen aanvragers heel wat details aan te leveren, terwijl die vaak nog niet bekend zijn op het moment van de aanvraag. Bijv. het addendum hemelwater is onmogelijk correct in te vullen in kader van een omgevingsvergunning voor een nieuwe verkaveling waarbij de effectieve oppervlakte van bebouwing op dat moment nog niet gekend is.

Hervorming

De overheden organiseren op hun beurt steeds vaker vooroverleg en er zijn nieuwe instrumenten zoals de wijzigingslus om de aanvragen beter te stroomlijnen en aanvullingen/wijzigingen mogelijk te maken tijdens de vergunningsprocedure. Maar informeel vooroverleg vraagt tijd en is omwille van de beperkte personeelscapaciteit binnen de omgevingsadministraties niet mogelijk voor alle dossiers. Daarnaast heeft Vlaams minister van Omgeving, Zuhal Demir, onlangs aangekondigd de vergunningsprocedure te gaan vereenvoudigen, verbeteren en versnellen. Onder meer door administratieve lasten te verminderen en zinloze en overbodige regels te schrappen. De minister heeft op 11 februari haar conceptnota voorgelegd aan de Vlaamse regering. De Vlaamse Confederatie Bouw ondersteunt haar plannen en wijst op het belang van een snelle omzetting in de regelgeving.

Als Vlaamse Confederatie Bouw zijn we tevreden met de nieuwe online datatool voor vergunningen van het Departement Omgeving. De regelmatige update van deze data laat toe om met wendbaar beleid sneller in te spelen op trends. De huidige analyse duidt aan dat de voorziene hervorming van het vergunningenbeleid noodzakelijk is. Daarnaast biedt dit nieuwe instrument de mogelijkheid om veel sneller de bouwconjunctuur te voorspellen en indien nodig ondersteunende maatregelen te treffen. En dat is zeker van belang in de huidige Oekraïne- en energiecrisis., zegt Marc Dillen, directeur-generaal van de VCB.

>>> Lees ook het recente persbericht over de nieuwe datatool en de te verwachten bouwconjunctuur.

Bijlage 1 – bron rapportering omgevingsloket, 2018-2021, verwerking VCB.

1.A. Welk % percentage van de aangevraagde vergunningen voor wonen leidt tot een goedkeuring, en wordt dus niet geweigerd of stopgezet?

1.B. Gemiddelde doorlooptijd en aandeel stopzettingen

De laatste kolom geeft het aandeel stopzettingen weer ten opzichte van (stopzettingen + weigeringen). Dat geeft dus een antwoord op: als een dossier niet wordt goedgekeurd, in hoeveel % van de gevallen gaat het dan om een stopzetting.

>>> Meer info over de gemeenten en steden zoals hierboven vermeld

Klik hier voor bijlagen 2 tot en met 6 met data per provincie

Bronnen:

• *Sinds een aantal jaar maken bouwvergunningen deel uit van de omgevingsvergunningen onder de noemer stedenbouwkundige handeling.
• **Omgevingsloket rapportering: https://omgevingsloketrapportering.omgeving.vlaanderen.be/aanvragen
• ***Evaluatie van de werking van het Omgevingsvergunningendecreet eindrapport (vanaf pagina 61), Departement Omgeving 2021