Wat betekent het Vlaams regeerakkoord voor de bouwsector?

Zaterdag 28 september 2024 bereikten de meerderheidspartijen een nieuw Vlaams regeerakkoord. De regering Diependaele I legde op maandag 30 september 2024 de eed af.

Embuild Vlaanderen staat klaar om samen met de nieuwe ministers de grote uitdagingen aan te pakken. Dat gaat o.a. over betaalbaar en kwaliteitsvol wonen als topprioriteit, het verder aanpakken van de klimaatuitdaging, de focus op innovatie, extra investeringen in infrastructuur, het verbeteren van het vergunningsbeleid en het opkrikken van de werkzaamheidsgraad. Zo kunnen we gezamenlijk vormgeven aan de toekomst van het bouwen en daarmee van Vlaanderen. Natuurlijk zijn er – zoals in elk regeerakkoord – ook punten waar Embuild Vlaanderen bedenkingen bij heeft. Ook daarover willen we verder in gesprek gaan. (Foto © Belga)

Hieronder worden de belangrijkste punten uit het regeerakkoord voor de bouw- en installatiebedrijven weergegeven.

Betaalbaar wonen

De Vlaamse regering erkent de nood om het aanbod te verhogen in alle segmenten van de woningmarkt, zowel op de eigenaarsmarkt, als de private huurmarkt, als de sociale woningmarkt. Voor het realiseren daarvan rekent de Vlaamse Regering onder meer op de bouwsector, en zal ze die nauw betrekken bij het Vlaamse woonbeleid.

Embuild Vlaanderen beklemtoont al lang de noodzaak aan bijkomende woningen en is blij dat de Vlaamse Regering dit ook onderschrijft.

De Vlaamse Regering zal het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen vaststellen dat zal inzetten op kwalitatieve verdichting en duurzame uitbreiding op goed gelegen locaties. De procedures voor het vaststellen van beleidsplannen worden vereenvoudigd en ook de bestemmingscategorieën worden vereenvoudigd en gemoderniseerd.

Een Beleidsplan Ruimte Vlaanderen is inderdaad nodig zodat duidelijk wordt waar wel en niet gebouwd mag worden. Embuild Vlaanderen hoopt dat dit gepaard zal gaan met een plan om verdichting en verkerning actief te versnellen.

Men wil ruimte voorzien voor innovatieve woonvormen (cohousing, woningdelen, kangoeroewonen, zorgwonen, huurkoop of splitskoop), en de juridische en administratieve hindernissen voor deze woonvormen worden weggewerkt.

Embuild Vlaanderen vindt dit een goede zaak. Dit komt tegemoet aan de behoeften van een veranderende maatschappij.

De Vlaamse Regering investeert verder in de Vlaamse Woonlening en rolt complementair de Vlaamse Woonwaarborg uit, zodat eerste kopers sneller eigenaar kunnen worden van hun eigen woning.

Deze maatregelen zullen meer jonge mensen de mogelijkheid geven om een eigen woning aan te kopen. De Vlaamse Woonwaarborg werd eerder door Embuild Vlaanderen gelanceerd.

Het regeerakkoord voorziet een verlaging van de registratierechten van de enige en eigen woning van 3 naar 2% vanaf 1/1/2025. Deze maatregel zou 190 mio euro kosten. Het tarief voor aankopen door beroepsverkopers wordt opgetrokken naar 6%, hetgeen in 2025 67 mio euro moet opbrengen.

Embuild Vlaanderen stelt zich vragen bij de effectiviteit van de verlaagde registratierechten om wonen meer betaalbaar te maken, aangezien de woningprijzen waarschijnlijk evenredig zullen stijgen voor particulieren. Tegelijk valt te vrezen dat het verhogen van het tarief voor beroepsverkopers eveneens een kostenverhogend effect zal hebben en dus evenmin zal leiden tot meer betaalbaar wonen.

Het regeerakkoord wil de private huurmarkt aanmoedigen door verder in te zetten op budgethuur, door de versterking van het conformiteitsattest en door vanaf 2028 de huur van woningen met de slechtste energieprestaties niet verder te indexeren.

De kwaliteit en energieprestaties van huurwoningen zijn vandaag ondermaats. Embuild Vlaanderen moedigt maatregelen aan om de kwaliteit van huurwoningen te verhogen.

De Vlaamse Regering voorziet een leningsmachtiging van 6 miljard euro gedurende de hele legislatuur voor de bouw en renovatie van sociale huurwoningen.

Dit bedrag is nodig om de kwaliteit van de bestaande sociale woningen door middel van renovatie te verbeteren. Men moet zich er echter bewust van zijn dat het bedrag niet voldoende is om ook nog eens de wachtlijst weg te werken.

Vergunningen

Er komt een gemengde commissie met experts, de overheid, academische wereld en de juridische sector om binnen het jaar een advies te verlenen met concrete maatregelen om de vergunningsverlening- en procedure, incl. de beroepsprocedures, te verbeteren. De doorlooptijd van een standaarddossier voor de Raad voor Vergunningsbetwistingen probeert men verder in te korten naar 9 maanden.

De Vlaamse Regering is zich er duidelijk van bewust dat de vergunningsproblematiek doorbroken moet worden. Embuild Vlaanderen staat klaar om met de genoemde commissie te werken aan concrete oplossingen. Daarbij is het wel belangrijk de timing te respecteren. Beter dat men een jaar de tijd neemt om robuuste oplossingen uit te werken, maar na een jaar moet er duidelijkheid zijn over de conclusies.

Er wordt gestopt met bouwen in watergevoelige openruimtegebieden (WORG’s). Er komt meer aandacht voor de mogelijkheden van waterrobuust bouwen waar dat mogelijk is. Er zal in beroep gegaan worden tegen lokale besturen die wateradviezen naast zich neerleggen en onzorgvuldig gemotiveerde vergunningen blijven afleveren in overstromingsgevoelige gebieden.

Aangezien veel stads- en dorpskernen historisch gelegen zijn in overstromingsgevoelige gebieden, is het in het licht van de verdichtingsopgave en de klimaatverandering noodzakelijk dat onze woningen waterrobuust gebouwd worden.

De Vlaamse Regering wil alle Europese vergunningsvereisten en richtlijnen doorlichten aan de hand van hun impact op de competitiviteit van de Vlaamse economie en haar ondernemingen.

De vergunnings- en beroepsprocedures werden de voorbije jaren sterk gestuurd door Europese milieu- en natuurregelgeving. Embuild Vlaanderen zal erover waken dat in deze doorlichting ook de impact op de bouwsector en op betaalbaar wonen voldoende in rekening wordt gebracht.

Klimaat en energie

De renovatieplicht wordt beperkt tot op het huidige niveau van label D. Het verstrengingspad (vanaf 2028 verplicht naar label C, in 2035 naar label B, en in 2045 naar label A) wordt afgeschaft. De termijn voor de uitvoering van de werkzaamheden om aan de renovatieplicht te voldoen wordt verhoogd van 5 naar 6 jaar.

Embuild Vlaanderen betreurt de versoepeling van de renovatieplicht, omdat dit de noodzakelijke renovatiegolf zal afremmen. De renovatieplicht creëert bewustzijn over het belang van renovatie voor comfort en toekomstige kosten bij kopers. Sinds de invoering reserveren kopers een steeds realistischer budget voor energierenovaties waardoor het prijsverschil tussen energiezuinige en energieverslindende woningen vergroot. Zo verhoogt de renovatieplicht het comfort van de woningen en verlaagt de fossiele uitstoot van ons verouderd patrimonium op een budgetneutrale manier voor kopers en overheden.

De Vlaamse beleidskosten in de elektriciteitsfactuur worden geleidelijk verschoven naar fossiele brandstoffen voor de verwarming bij burgers en ondernemingen. Die taxshift maakt elektriciteit geleidelijk goedkoper ten koste van fossiele brandstoffen.

Embuild Vlaanderen ondersteunt deze maatregel. Door de hoge elektriciteitsprijzen zijn warmtepompen vandaag niet rendabel ten opzichte van fossiele verwarming. Een transitiepad, waarbij de verhouding tussen elektriciteit en fossiele brandstoffen wordt gecorrigeerd is dan ook nodig om van efficiënte warmtepompen de logische oplossing te maken, zowel tijdens de winter (duurzame verwarming) als tijdens de zomer (koeling).

De sloop- en heropbouwpremie wordt behouden voor het volledige Vlaamse grondgebied voor investeringen die niet in aanmerking komen voor het federale verlaagde btw-tarief. De Vlaamse regering vraagt bovendien aan de federale overheid om een veralgemeend btw-tarief van 6% bij sloop- en heropbouw in het kader van het klimaatbeleid en om betaalbaar wonen te ondersteunen.

Embuild Vlaanderen is zeer tevreden met deze duidelijke lijn vanuit de Vlaamse regering en de toekomstige federale coalitiepartners. Een algemeen tarief van 6% bij sloop- en heropbouw is nodig om de prijzen voor energetisch bouwen en renoveren haalbaar te houden voor de consument.

Er wordt 76 mio euro bespaard op de MijnVerbouwPremie die beperkt wordt tot energetische renovaties. Het Vlaams regeerakkoord voorziet daarnaast ook wel ondersteuning voor renovaties. De MijnVerbouwLening wordt versterkt door het koppelen van een getrapte rentekorting aan het inkomen van de aanvrager. De renovatie van de appartementsgebouwen in gedwongen mede-eigendom, wordt vereenvoudigd en gestimuleerd en drempels voor het uitvoeren van wijkrenovaties worden aangepakt.

Om ons verouderd gebouwenpark energie-efficiënter en meer kwalitatief en veilig te krijgen, moet er meer gerenoveerd worden. De besparing op de MijnVerbouwPremie is daarom te betreuren. Het is wel positief dat de Vlaamse regering enkele drempels identificeert en deze wil aanpakken. Embuild Vlaanderen wil mee onderzoeken welke concrete maatregelen genomen kunnen worden om ook renovaties van appartementsgebouwen of op wijkniveau makkelijker uit te rollen.

De Vlaamse regering zal hernieuwbare energieproductie blijven ondersteunen. Dit gaat gepaard met netversterking en het voorzien van de nodige opslagcapaciteit. Energie die lokaal gedeeld wordt achter het gemeenschappelijk aansluitpunt van een gebouwencomplex zal men vrijstellen van heffingen. Daarnaast zal men inzetten op datamanagement, slim netbeheer en maximale flexibiliteit, onder andere door netgekoppelde batterijen, bidirectioneel laden en dynamische energiecontracten te bevorderen.

Embuild Vlaanderen ondersteunt deze visie. Energiemanagementsystemen zijn noodzakelijk om de energieconsumptie van eindklanten verder te optimaliseren. Ook zijn we voorstander van flexibiliteit via de systemen die hierboven worden beschreven, maar we stellen wel vast dat daar nog enkele fiscale drempels bestaan voor grote energetische installaties en de combinatie van meerdere dergelijke systemen die beantwoord moeten worden om de aangroei bij particulieren niet te hinderen.

Overheidsinvesteringen

Het centenboekje van de Vlaamse regering voorziet de volgende investeringen in infrastructuur:

113 mio euro die nu gaat naar investeringen in de waterzuivering zal via de waterfactuur gefinancierd worden.

Het regeerakkoord stelt dat de verschillende beleidsdomeinen zullen werken met investeringsagenda’s. Deze agenda’s worden voor langere termijn opgesteld met een jaarlijkse communicatie en actualisatie qua haalbaarheid en prioriteiten.

Embuild Vlaanderen vraagt al lang om een geïntegreerde langetermijnvisie voor investeringen. Dit creëert stabiliteit en voorspelbaarheid voor de sector en voldoende competitie. Embuild Vlaanderen wijst erop dat de opmaak de nodige inspanningen zal vragen en op de noodzaak dat de investeringskalender(s) voldoende geïntegreerd wordt opgemaakt tussen onder meer de verschillende entiteiten van MOW.

De Vlaamse regering wil voor scholenbouw recurrent DBFM-programma’s naar het model van Scholen van Vlaanderen in de markt zetten. Daarenboven wil ze voor bepaalde zorgvoorzieningen naast de bestaande infrastructuursubsidiesystemen eenzelfde DBFM-infrastructuursubsidiesysteem uitrollen.

Embuild Vlaanderen is steeds voorstander en believer geweest van dergelijke programma’s. De plannen van de Vlaamse regering hierover juichen we dan ook toe. De noden in zowel de school- als de zorginfrastructuur zijn gigantisch. Een inhaalbeweging is en blijft noodzakelijk en dergelijke programma’s zijn hiervoor een geschikt instrument. Het is wel noodzakelijk dat de randvoorwaarden goed worden ingevuld en er wordt geleerd uit de voorbije programma’s. Zo moet de opdrachtnemer voldoende zijn knowhow kunnen inbrengen, moet deze worden gevaloriseerd en moet de riscoverdeling evenwichtig zijn.

Onroerend erfgoed

De ondersteuning rond onroerend erfgoed zal op een kleinere leest worden geschoeid. De bijna enige focus komt te liggen op de erfgoedpremies volgens de standaardprocedure en via de thematische oproepen. De fiscale voordelen worden afgeschaft. Bijkomend zal worden gewerkt aan een shortlist van grote onroerend erfgoedinfrastructuurprojecten die deze regeerperiode worden opgestart en die door de pure omvang buiten de reguliere subsidiemogelijkheden zullen vallen.

Embuild Vlaanderen is niet tegen de afschaffing van de fiscale voordelen. Deze konden op vandaag ook al niet cumulatief worden toegepast met een ondersteuning via de premie. Het is voor wat betreft de grote onroerend erfgoedinfrastructuurprojecten noodzakelijk dat deze bijkomende ondersteuning het regulier budget niet doen dalen maar dat hiervoor extra middelen worden vrijgemaakt.

Er zal een proefproject worden opgezet samen met Syntra, Herita en het beleidsdomein Onderwijs en Vorming om de erfgoedambachten in Vlaanderen te behouden en de waardevolle kennis door te geven.

Het behoud van kennis van het ambacht en de instroom van jongeren in de sector is een groot probleem. Dat hierrond een initiatief wordt genomen is dan ook meer dan welkom.

Tewerkstelling

De Vlaamse regering wil zo snel mogelijk de doelstelling van 80% werkzaamheidsgraad bereiken en overschrijden.

Het regeerakkoord richt zich hiervoor voornamelijk op het activeren van de langdurig werklozen, langdurig zieken en niet-beroepsactieven met een hervormde VDAB die een meer aanklampend beleid voert. Tegelijkertijd zal VDAB 80 mio moeten besparen, dit komt overeen met 10% van het totale werkingsbudget ten voordele van een budgettaire verhoging in de kinderopvang en De Lijn.

Vormen van werkplekleren en de Individuele Beroepsopleiding voor Ondernemingen (IBO) zullen vereenvoudigd en gepromoot worden in overleg met VDAB en de verschillende sectoren zodat het beter aansluit op de krappe arbeidsmarkt. De Vlaamse Regering onderzoekt om na aanwerving opleiding op maat te gaan ondersteunen (~ IBO na aanwerving).

Embuild Vlaanderen is tevreden dat de IBO hervormd zal worden op maat van de sector en dat de Vlaamse Regering stappen zet om tevens de werkgever te gaan ondersteunen na aanwerving van kwetsbare werknemers.

Voor arbeidsmigratie wordt de nadruk gelegd op hooggeschoolde kennismigratie en het invullen van middengeschoolde knelpuntberoepen door middel van een dynamische lijst van knelpuntberoepen, die regelmatig aangepast wordt. Men wil de doorlooptijden bij aanvragen voor een gecombineerde vergunning (single permit) verkorten door middel van een parallelle behandeling (arbeid en verblijf) en een ‘fast lane’ voor erkende referenten-bedrijven onderzoeken, zonder dat dit de reguliere procedure mag vertragen. Men wil het kanaal van arbeidsmigratie via een gecombineerde vergunning aantrekkelijker maken dan detachering via onderaanneming.

Embuild Vlaanderen is tevreden met de aandacht voor middengeschoolde knelpuntberoepen die vaak bouwjobs zijn. We ondersteunen alle initiatieven om tot een snellere behandeling van vergunningsaanvragen te komen.

Bouwonderwijs

De Vlaamse regering verhoogt de werkingsmiddelen van het beroeps- en technisch secundair onderwijs om deze opleidingen nog beter te laten aansluiten op de reële arbeidsmarkt of aansluitende vervolgopleidingen. Hiervoor wordt tegen 2029 jaarlijks 332 mio euro voorzien. Ook de schoolkosten voor deze opleidingen wil men op deze manier onder controle houden.

De Vlaamse Regering wil bedrijven stimuleren te participeren in het beroeps- en technisch onderwijs. Het duaal leren wordt verder uitgebreid in arbeidsmarktgerichte richtingen en richtingen met dubbele finaliteit. In het hoger onderwijs wordt onderzocht of dit ook kan worden doorgevoerd.

Embuild Vlaanderen is tevreden dat er extra geïnvesteerd zal worden in het beroeps- en technisch secundair onderwijs. Dit is jaren geleden en broodnodig.