“De sloper moet mee aan tafel in de ontwerpfase”

Haal je bruikbare materialen uit bestaande gebouwen en infrastructuur om opnieuw te gebruiken in nieuwe gebouwen, dan doe je aan urban mining. En dit proces begint al aan de ontwerptafel, concluderen architect Tomas Ooms (Studio Tuin & Wereld), Xavier De Clerck (sloopbedrijf Aclagro) en Steven Meersman (B²ASC, een studiebureau gespecialiseerd in onder meer de coördinatie van sloopwerken) trokken. Ze werden uitgenodigd in de eerste aflevering van de podcast Circulaire Sloopteams, die kadert binnen het gelijknamige Living Lab. Hun gezamenlijke boodschap is duidelijk: “De sloper moet al in de ontwerpfase mee aan tafel zitten, net zoals de ontwerper ook nauw bij de effectieve sloopfase moet worden betrokken”. Zo kan circulair slopen een volwaardig onderdeel worden van het duurzaam bouwproces.

Slopen is niet altijd de meest duurzame keuze. Maar als het toch moet, hoe kunnen we dan van sloopafval opnieuw bouwstenen maken? Die vraag stond centraal in de eerste aflevering van de tweedelige podcast Circulaire Sloopteams, waarin de werelden van afbraak en sloop worden samengebracht. Een sloopaannemer, een studiebureau met expertise in selectief slopen en een architect gaan in gesprek, respectievelijk in de figuur van Xavier De Clerck van Aclagro, Steven Meersman van B²ASC en Tomas Ooms van Studio Tuin & Wereld.

“Willen we een maximaal aantal materialen uit sloopwerven een nieuw leven geven in nieuwe bouwprojecten, dan is het onontbeerlijk dat de sloper nauw betrokken wordt bij het ontwerp van die nieuwe bouwprojecten”, vertelt Tomas Ooms in de podcastaflevering. “Hij weet als geen ander welke materialen je normaal kan recuperen bij de sloop van gebouwen..”

Toch is de realiteit vandaag vaak anders. De bouw- en sloopwereld werken nog heel vaak naast elkaar, en van echte samenwerking tussen ontwerpers en sloopbedrijven is er maar weinig sprake. Dat moet ook volgens Xavier De Clerck en Steven Meersman anders. De drie podcastgasten benadrukken wel dat de eerste stappen in de goede richting gelukkig al gezet zijn, zoals het opstellen van hergebruikinventarissen (een lijst met materialen geschikt voor hergebruik), het gefaseerd slopen van gebouwen en het ter plaatse (hoogwaardig) recycleren van puin. Deze voorbeelden tonen aan dat samenwerking tussen de ontwerp- en sloopwereld effectief leidt tot meer circulair gebruik van materialen in de bouw.

De sloper als materialenmakelaar?

Volgens Steven Meersman kan de sloper de rol van een zogeheten materialenmakelaar opnemen. Een materialenmakelaar is de persoon in het sloopproject die de financiële waarde van de materialen herkent en zoekt naar kopers. “De realiteit bewijst het: voor sommige types materialen, zoals gevelstenen, kasseien of isolatie, boorden sloopbedrijven al een bescheiden afzetmarkt aan.” Tomas Ooms nuanceert die uitspraak: “De logistiek zal nooit just in timezijn. Het is een illusie te denken dat sloopbedrijven altijd meteen een nieuwe bestemming zullen vinden voor vrijgekomen materialen. Daarom pleit ik voor een publieke materialenreserve, zodat hergebruik niet louter afhangt van de actuele vraag. Op die manier vermijden we dat waardevol materiaal verloren gaat.”

De architect als brugfiguur

Hoewel de sloper aan de bron zit als het gaat over de revalorisatie van bouwafval, ligt de sleutel niet alleen bij hem, zo stelt Xavier De Clerck. “De architect is de cruciale link tussen ontwerp en sloop”, benadrukt hij. “Alleen hij kan bepalen of vrijgekomen materialen een plek krijgen in een nieuw gebouw. Of anderen op z’n minst bewustmaken van die mogelijkheid.”

Moeten architecten dan alle kennis hebben over het hergebruikpotentieel van bouwmaterialen? Dat is precies de kernboodschap die Steven Meersman, Xavier De Clerck en Tomas Ooms willen meegeven in de podcast: “Het is geen schande als je als architect niet alles weet over asbest of demontagetechnieken. Net daarom moet je er slopers bij betrekken, die daar wel iets over weten.”

Geen dogma’s, wel gezond verstand

Waar de podcastgasten het ook over eens zijn: niet enkel het gebrek aan samenwerking, maar vooral de onduidelijkheid over verantwoordelijkheden vormt een barrière voor het hergebruik van bouwmaterialen. Want wie beslist bijvoorbeeld of een stalen ligger veilig opnieuw gebruikt kan worden? Is dat de architect, de ingenieur, de opdrachtgever of de sloper? Volgens Tomas Ooms is vooral gezond verstand en open dialoog nodig: “Iedereen die bij een een bouwproject betrokken is, moet vanuit zijn eigen expertise en empirische ervaring het hergebruikpotentieel van een component kunnen benoemen, los van wat de wet zegt. Pas dan ontstaat er ruimte voor innovatie.”

De eerste aflevering van de podcast Circulaire Sloopteams is hier te beluisteren. Net als de tweede aflevering werd deze gemodereerd door Rik Neven, zaakvoerder van contentbureau Palindroom, en opgenomen en gemonteerd door De Praeters.

Over Living Lab Circulaire Sloopteams

Het Living Lab Circulaire Sloopteams, waarin de gelijknamige tweedelige podcast kadert, is een initiatief om van Vlaanderen een regio te maken waar circulair slopen en urban mining de norm worden. Het project, onder leiding van Embuild Vlaanderen, loopt van januari 2023 tot december 2025. Naast Embuild Vlaanderen werken ook Buildwise, NAV, Stad Mechelen, Tracimat, Aclargo, Rockwool en Resulation mee aan het project.

De concrete doelstellingen van het Living Lab Circulaire Sloopteams zijn: het ontwikkelen van een code van goede praktijk voor circulaire sloop, het theoretisch uitwerken van de sloopteamformule, het publiceren van een gids ’Samen Circulair Slopen’, het opvolgen van pilootprojecten waarin er op een circulaire manier en in sloopteam gewerkt wordt en het organiseren van evenementen waarin sloopaannemers, architecten, opdrachtgever en recyclagebedrijven samen zoeken naar efficiëntere manieren om gebouwen circulair te ontmantelen.

Ben je getriggerd door dit onderwerp? Noteer dan zeker 9 december 2025 in je agenda, want dan vindt het Slotevent van Circulaire Sloopteams plaats! Deze zal doorgaan bij Buildwise (Kleine Kloosterstraat 23, 1932 Zaventem).

Het Living Lab Circulaire Sloopteams wordt voor 80% gesubsidieerd door VLAIO.