Open Brief 'Bouwen maakt wonen betaalbaar'
Elke Vlaming heeft recht op een betaalbaar dak boven het hoofd. Het is een basisvereiste om een normaal leven uit te bouwen. Zonder een thuis geen ruimte voor werk, school, ontspanning en zorg. Een eigen woning bezitten, is bovendien een zeer goede manier om te sparen. Generaties Vlamingen hebben de voorbije decennia op deze manier een vierde pensioenpijler bij elkaar gespaard, maar deze traditie staat onder druk. Wij maken ons zorgen over de betaalbaarheid van wonen en of een eigen woning nog wel voor iedereen is weggelegd.
Wie een woning wil kopen of huren moet daarvoor een grote inspanning leveren en een aanzienlijk deel van het inkomen afstaan. Jonge tweeverdieners die hun eerste woning willen kopen, hebben vandaag een financiële duw in de rug van hun ouders nodig en moeten daarbovenop nog eens 20 tot 25 jaar een derde van hun inkomen opzij zetten om de leninglasten en energiekosten te dekken. Alleenstaanden (huurders of kopers) moeten meer dan de helft van hun inkomen voor woonkosten reserveren. Dit is teveel. Niemand zou meer dan een derde van zijn of haar loon moeten afdragen, alleen maar om een dak boven het hoofd te hebben.
Onze bezorgdheid wordt breed gedeeld. Niet alleen door wie op het punt staat om te kopen of wie een huurwoning zoekt, maar door het merendeel van de Vlamingen, dus ook wie al een woning bezit. Eén op vier van de mensen heeft nu reeds zelf moeite om een betaalbare woning te vinden. Twee op drie kent iemand (kinderen, vrienden, …) die last heeft van de krapte op de woonmarkt en van de hoge prijzen. Bovendien vreest men dat de situatie op de woningmarkt de komende jaren enkel gaat verslechteren en dat wonen nog duurder gaat worden. Veel Vlamingen zullen dan in de financiële problemen komen. Wonen moet ook voor de toekomstige generaties betaalbaar blijven. Jongeren moeten niet noodgedwongen eindeloos bij hun ouders wonen. En ouderen mogen niet gedwongen zijn om in de gezinswoning van weleer, die niet meer aangepast is aan hun situatie, achter te blijven.
Vraag en aanbod zijn uit balans. Er komen te weinig woningen bij om de groeiende vraag te beantwoorden. Tegen 2040 stijgt het aantal huishoudens in Vlaanderen van 3 naar 3,3 miljoen. Denk ook aan de 200.000 kwetsbare huishoudens die wachten op een sociale woning. Al deze mensen moeten een woning vinden, terwijl het aanbod achterblijft en heel wat gebouwen grondig gerenoveerd of zelfs gesloopt en heropgebouwd zouden moeten worden om voldoende levenskwaliteit te bieden. De vergunningen voor nieuwbouw gaan echter in dalende lijn en intussen liggen die bijna 30% lager dan drie jaar geleden. Projectontwikkelaars en particuliere bouwheren dienen minder projecten in, of ze worden vertraagd door lange procedures en strengere regels. Op de renovatiesprong is het ook wachten. Tegelijkertijd is de hypotheekrente meer dan verdubbeld tot 3% en zijn de bouwkosten sterk gestegen, o.a. als gevolg van strengere normen, duurdere materialen, hogere financiële lasten en langere vergunningsprocedures. Ondanks indexering van de lonen, is de koopkracht van mensen om een energiezuinige nieuwbouw te kopen daardoor met 16 à 18% gedaald. Een gemiddelde nieuwbouwflat in Vlaanderen kost vandaag al snel meer dan €328.000 (excl. btw) en een nieuwbouwhuis €426.000. Voor een gemiddeld gezin of voor een alleenstaande is het bijzonder moeilijk om zo’n bedrag zonder bijkomende hulp te financieren.
De problematiek zal verergeren wanneer er niet snel veel meer woningen bijgebouwd worden. Zorgen dat wonen betaalbaar wordt en blijft, moet dan ook een prioriteit van de overheid zijn. Samenwerking tussen de beleidsniveaus is daarbij cruciaal. De Vlaamse regering, de steden en de gemeenten moeten samen in actie schieten. Zij hebben de sleutels van de oplossing in handen. Als gevolg van de regelgeving op lokaal, provinciaal en Vlaams niveau is het vandaag te moeilijk en duurt het te lang om nieuwe woningen te bouwen. Dat moet veranderen en dat kan. De Vlaamse regering heeft een taskforce wonen ruimte opgericht. Dit is een ideaal forum om de volgende voorstellen snel op te pakken:
1. Gecoördineerd woonbeleid
Er is meer coördinatie nodig in het beleid rond betaalbaar wonen. Vandaag is iedereen bevoegd, maar niemand echt verantwoordelijk om er voor te zorgen dat de huishoudens die er bij komen ook effectief een betaalbare woning vinden. Zowel de Vlaamse overheid als elk lokaal bestuur zou hierrond een concreet engagement moeten opnemen dat ook wordt opgevolgd.
2. Aanpak van lokale beperkingen
Te veel woningbouwprojecten worden vertraagd of sneuvelen zelfs door overmatige regels en beperkingen. Lokale overheden zouden een proactieve rol moeten kunnen spelen in het aanwijzen van bouwlocaties, waarbij ze dan mee aan de kar gaan trekken opdat daar een ontwikkeling met betaalbare woningen zou komen. Wat ook veel zou helpen, is meer eenvormigheid en voorspelbaarheid in visie en regelgeving over ruimtelijke ordening en betaalbaar wonen. Meer rechtszekerheid trekt projecten en investeerders aan.
3. Vereenvoudigen en versnellen van vergunningsprocedures
De vergunningsprocedures voor nieuwbouw moeten drastisch vereenvoudigd en verkort worden. De huidige situatie zorgt ervoor dat noodzakelijke projecten vaak jaren vertraging oplopen. Dit kost niet alleen tijd, maar ook geld en verstoort de woningmarkt. Er moet een vergunningen-turbo komen, zodat we snel kunnen inspelen op de vraag naar betaalbare woningen.
4. Meer steun voor sociale woningen
De Vlaamse overheid moet versneld inzetten op het faciliteren van sociale huisvesting en het beschikbare aantal sociale woningen en aanverwante systemen uitbreiden. We vragen om daarbij een open model te hanteren waarin ook private actoren meer dan vandaag kunnen bijdragen aan sociale huisvesting. Ook het systeem van budgethuur biedt brede opportuniteiten, maar dan moeten bestaande knelpunten wel eerst worden opgelost.
5. Stimuleren van betaalbare nieuwbouw via fiscaliteit
We moeten ook kijken naar de fiscaliteit. Nieuwbouw wordt bij ons overbelast. Meer dan 40% van de kostprijs van een nieuw appartement of een nieuwe woning heeft betrekking op registratierechten, BTW en loonlasten. De Vlaamse regering kan daarop ingrijpen door de registratierechten op de grond naar 2% te verlagen. Op die manier wordt de aankoop van een nieuwbouw meer gelijk behandeld met de aankoop van een bestaande woning, waarvoor sinds 1 januari 2025 een registratierecht van 2% geldt.
Daarnaast kunnen mensen zelf ook veel doen. Wanneer we willen dat er meer gebouwd wordt en wonen betaalbaar wordt, dan moeten we ook accepteren dat we dichter bij elkaar moeten gaan wonen.
We zijn het aan de jonge generaties verschuldigd om er voor te zorgen dat zij in de toekomst ook betaalbaar kunnen wonen. We kunnen dat ook realiseren. Als we nu alles in het werk zetten om een betaalbaar aanbod te creëren dat afgestemd is op de vraag. Wij staan klaar om daar mee aan te werken.
Ondertekenaars: Caroline Deiteren, Embuild Vlaanderen; Gaëtan Hannecart, Matexi; Piet Derriks, Immoweb/Realo; Jeroen Sleurs, Gezinsbond; Raf Drieskens, Initia; Michel Vanderstraeten, Bouwbedrijf Vanderstraeten; Kristof De Jaeger, Mobble; Vicky Dethier, Bouwbedrijf Dethier; Olivier Carette, UPSI-BVS; Dirk Mattheeuws, NAV; Wim Hochepied van Camino Group/Durabrik; Marlo Kox, Skilpod; Kristof Bruyninckx, NOUST; Pieter Van Overwalle, House of Steel; Steven Maeyaert, Furnibo; Kris De Leener, House of Steel; Marianne Verhaert, Lokaal bestuur Grobbendonk; Herman Wijckmans, Machiels Building Solutions; Erwin Vermeir, Dimensa Woonmaatschappij bv; Kurt Scherpereel, excelerate consult; Johan De Vlieger, Bostoen; Michael Gurickx, Novus Projects; Hilde De Smedt, Woonkade Rupelstreek; Glenn Geyssens, feXpro - Federatie van Vastgoedexperten en -Promotoren; Manou Rottiers, Style at Home; Laloo Tina, Dakwerken Jonckheere; Luc Yskout, bv A&L bouw; Ivan Declercq, grondwerken Declercq; Joost Vermassen, Pigment bv; Koen De Cordier, De Cordier Bouwonderneming; Kim D'Hondt, BV Gebroeders D'Hondt; Sarah Vanneste, De Waele BV; Wim Raes, Vermassen-Raes bv; Geert Sempels, Bouwbedrijf Sempels; Bart De Backer, NV Bouw Francis Bostoen; Matthias De Groote, K&W Construction; Marnix Vandersmissen, Bouwbedrijf Vandersmissen NV; Sarah Hillewaere, Embuild Kortrijk; Jan De Cock, Klimaterra; Paul Wens, 3bouw; Geert Adriaensen, BV Adriaensen; Wouter Verspeeten, Decxan Plastics bv; Frans De Landtsheer, Immbel bv; Krist Rousseau, SAVERO bv; Jan Libeer, Embuild West-Vlaanderen; Peter Rombouts, Rombouts BV; Vandommele Tijl, Embuild West-Vlaanderen; Berten De Keyser, BuildUp; Chris Slaets, Embuild Limburg; Bart Vansteenkiste, bavastuc BV; Stany Vaes, Holcim Belgium; Pieter Vandewiele, Eribo nv; Inno Lamers, Bouwonderneming Lamers; Paul Heyns, Hooyberghs - B&R Bouwgroep; Annick Appels, B&R Development bv; Gino Messely, Moxx Construct; Iris Paulussen, JAGA NV; Koen Andries, B.C.A. Nv; Kenneth Lutgens, Nilan Belgium; Chris Troniseck, de hybride kernhub / woontrots; Koen Van den Bruel, WiL; Petra Blondeel, Bouwbedrijf Blondeel bv; Maarten Terryn, Metamorfos; Garrit Hinderyckx; Dimitri Damman, Bouwgroep Damman
Ook de Open Brief voor uw organisatie of bedrijf ondertekenen? Vul je gegevens hieronder in.
